Đánh giá ISO/IEC 42001:2023 – Những điều doanh nghiệp cần biết

Đánh giá ISO/IEC 42001:2023 chính là quá trình kiểm tra, xác minh mức độ tuân thủ của một doanh nghiệp đối với các yêu cầu của bộ tiêu chuẩn ISO/IEC 42001. Đây là hoạt động được diễn ra thường niên bởi một tổ chức đánh giá độc lập và có năng lực chuyên môn được công nhận.

Hoạt động này bao gồm việc đoàn chuyên gia đánh giá sẽ tiến hành khảo sát tại chỗ, kiểm tra tài liệu, phỏng vấn người lao động và ban quản lý để thu thập bằng chứng. Sau đó, một báo cáo đánh giá chi tiết sẽ được phát hành, chỉ ra các điểm mạnh, điểm yếu và các hành động cần cải thiện để doanh nghiệp có thể đạt được chứng nhận ISO 42001:2023 một cách nhanh chóng.

Đối tượng nào cần đánh giá ISO/IEC 42001?

Bộ tiêu chuẩn này hiện nay được thiết kế theo cấu trúc bậc cao HLS – High-Level Structure  phù hợp cho mọi loại hình và quy mô tổ chức. Với những đối tượng hiện nay cần đánh giá có thể kể đến như sau: 

• AI Providers: Các công ty phát triển mô hình AI, thuật toán, ứng dụng dựa trên AI.
• AI Producers: Các đơn vị tích hợp AI vào sản phẩm/dịch vụ cốt lõi của mình.
• AI Users: Các doanh nghiệp ứng dụng giải pháp AI của bên thứ ba vào quy trình vận hành, quản trị nội bộ hoặc chăm sóc khách hàng.

Những đối tượng trên đều có thể đạt chứng nhận ISO/IEC 42001 sau khi vượt qua kì đánh giá ISO 42001:2023 và đạt được đúng yêu cầu. Mỗi giấy chứng nhận sẽ có giá trị trong vòng 3 năm và mỗi năm sẽ tái đánh giá 1 lần.

Khi tổ chức, doanh nghiệp được đánh giá và đạt chứng nhận ISO/IEC 42001:2023 (Hệ thống quản lý trí tuệ nhân tạo – AIMS) từ một tổ chức chứng nhận uy tín như SQC Certification, giá trị nhận lại vượt xa một “tấm giấy chứng nhận” thông thường. Những lợi ích thiết thực đó có thể được kể đến như sau:

1: “Tấm hộ chiếu” mở khóa thị trường & Bán hàng B2B

Với việc đạt được chứng nhận này tổ chức, doanh nghiệp sẽ có thể đạt được nhiều gói thầu lớn hoặc trở thành đơn vị gia công/outsourcing cho thị trường Âu – Mỹ – APAC. Chứng nhận này như một lời khẳng định cho nhà đầu tư về sản phẩm AI mà tổ chức bạn làm ra an toàn, minh bạch và không vi phạm bảo vệ quyền riêng tư.

2: “Lá chắn” pháp lý & Quản trị rủi ro AI

Đảm bảo mô hình AI có thể ra quyết định một cách công bằng, có thể giải trình được (Explainability) từ đó tuân thủ luật bảo vệ dữ liệu và tránh rủi ro bị kiện tụng hoặc phạt nặng (GDPR, Nghị định 13/2023/NĐ-CP).

3: Tối ưu vận hành & Chất lượng sản phẩm Tech

Việc vượt qua kì đánh giá ISO 42001:2023 có thể giúp tổ chức chuẩn hóa vòng đời AI từ khâu Lập kế hoạch ➔ Thu thập Data ➔ Training ➔ Kiểm thử ➔ Triển khai & Giám sát. từ đó hạn chế lãng phí tawif nguyên hạ tầng/GPU và tránh phải train lại mô hình do dữ liệu rác.

4: Giá trị vượt trội từ Tổ chức Chứng nhận Uy tín

Việc đạt được chứng nhận ISO 42001:2023 từ tổ chức uy tín được công nhận toàn cầu giúp nâng cao uy tín ở mọi thị trường quốc tế. Tránh rủi ro “AI-washing”: Khẳng định năng lực thật, tránh bị nghi ngờ “thần thánh hóa” AI để quảng cáo.

Quy trình đánh giá ISO/IEC 42001 tại SQC Certification Việt Nam

Qúa trình đánh giá ISO 42001:2023 và cấp chứng nhận là minh chứng cho việc tổ chức, doanh nghiệp của bạn đã xây dựng và vận hành thành công hệ thống quản lý Trí tuệ nhân tạo AI theo tiêu chuẩn quốc tế. Nhằm giúp doanh nghiệp bạn hiểu rõ được quá trình đánh giá ISO/IEC 42001:2023 một cách bài bản thì SQC Certification xin chia sẻ cho bạn về quy trình đánh giá chuẩn bao gồm các bước cụ thể như sau:

Bước 1: Doanh nghiệp xây dựng hệ thống ISO/IEC 42001:2023

Doanh nghiệp của bạn cần tiến hành xây dựng và vận hành tốt Hệ thống Quản lý trí tuệ nhân tạo một cách đầy đủ đáp ứng toàn diện các yêu cầu của tiêu chuẩn ISO/IEC 42001:2023. Các hoạt động cần triển khai bao gồm:

• Thành lập nhóm ISO về hệ thống ISO/IEC 42001:2023.
• Tổ chức cần thể hiện rõ các cam kết của lãnh đạo cấp cao đối với việc áp dụng ISO.
• Xác định mục tiêu và phạm vi áp dụng hệ thống
• Thành lập Ban ISO, phân công nhân sự phù hợp.

Bước 2: Đăng ký đánh giá với tổ chức chứng nhận

Một khi tổ chức, doanh nghiệp bạn đã vận hành trơn chu hệ thống ISO 42001 và đánh giá nội bộ thành công. Lúc này tổ chức cần tiến hành đăng ký hồ sơ xin đánh giá ISO 42001:2023 từ tổ chức có năng lực được công nhận. Hồ sơ bao gồm các tài liệu cần thiết theo biểu mẫu quy định để chuẩn bị cho giai đoạn đánh giá chính thức.

Bước 3: Ký kết hợp đồng và lập kế hoạch đánh giá

Tổ chức của bạn cần tiến hành thỏa thuận với tổ chức chứng nhận về hợp đồng đánh giá để đi đến thỏa thuận kí kết. Quá trình này nhằm chuẩn bị cho đợt đánh giá tại hiện trường sắp tới.

Bước 4: Đánh giá chứng nhận (2 giai đoạn)

Tổ chức đánh giá có đủ năng lực sẽ tiến hành đánh giá cho doanh nghiệp của bạn theo 2 giai đoạn như sau:

• Giai đoạn 1: Đánh giá tài liệu, mức độ sẵn sàng.
• Giai đoạn 2: Đánh giá thực tế tại doanh nghiệp.

Sau đợt đánh giá này thì tổ chức đánh giá sẽ gửi cho doanh nghiệp bản báo cáo đánh giá có đưa ra những điểm chưa phù hợp trong hệ thống để giúp doanh nghiệp có thời hạn khắc phục.

Bước 5: Thẩm xét hồ sơ

Tổ chức đánh giá cũng sẽ tiến hành rà soát kỹ lưỡng toàn bộ tài liệu, quy trình, hồ sơ để đảm bảo doanh nghiệp đã thực hiện đầy đủ các yêu cầu theo tiêu chuẩn trước khi cấp chứng chỉ.

Bước 6: Cấp chứng chỉ ISO/IEC 42001:2023

Sau thời gian khắc phụ hết các điểm chưa phù hợp thì tổ chức chứng nhận sẽ tiến hành cấp giấy chứng nhận ISO 42001:2023 có giá trị trong 03 năm. Đây là minh chứng cho hệ thống quản lý chất lượng đạt chuẩn quốc tế.

Bước 7: Đánh giá giám sát định kỳ

Giấy chứng nhận sẽ có hiệu lực trong vòng 3 năm mỗi năm sẽ trải qua 2 cuộc đánh giá giám sát định kì để có thể xác minh được tính hiệu lực và khả năng duy trì hệ thống (EOMS) theo tiêu chuẩn ISO/IEC 42001:2023.

Bước 8: Đánh giá tái chứng nhận

Khi chứng chỉ sắp hết hạn, doanh nghiệp cần tiến hành đánh giá tái chứng nhận để gia hạn hiệu lực. Quá trình này được thực hiện tương tự như lần chứng nhận đầu tiên và giúp tiếp tục duy trì sự tuân thủ hệ thống trong giai đoạn tiếp theo.